“Devlet Teşvikleriyle İşinizi Büyütün: Türkiye’deki Girişimciler ve İşletmeler İçin Ayrıntılı Destek Kılavuzu”
TÜRKİYE’DE GİRİŞİMCİLER VE İŞLETMELER İÇİN KAPSAMLI DEVLET TEŞVİKLERİ REHBERİ
İÇİNDEKİLER
- Giriş
- Şirket Kurulum Sürecinde Alınabilecek Teşvikler
- Teşvik Sağlayan Kamu Kurumları ve Başvuru Süreçleri
- Sektörel Bazda Teşvikler
- İş Geliştirme ve Büyüme için Teşvikler
- Özel Gruplar İçin Teşvikler
- Vergi Teşvikleri ve Muafiyetler
- Uluslararası Ticaret Destekleri
- Başvuru Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Sıkça Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri
- Sonuç ve Tavsiyeler
Giriş
Türkiye’de girişimciliği ve işletme faaliyetlerini teşvik etmek amacıyla devlet tarafından sağlanan çeşitli destekler, işletmelerin kuruluş aşamasından büyüme ve gelişme süreçlerine kadar geniş bir yelpazede destek sunmaktadır. Bu destekler, işletmelerin rekabet gücünü artırma, istihdam yaratma, teknolojik gelişim ve inovasyon kapasitesini geliştirme gibi birçok alanda önemli katkılar sağlamaktadır.
Bu rehber, Türkiye’deki girişimci ve işletme sahiplerinin faydalanabileceği devlet teşviklerini detaylı bir şekilde incelemekte ve başvuru süreçlerini adım adım anlatmaktadır. Teşviklerin türleri, hangi kurumlar tarafından sağlandığı, kimler tarafından kullanılabileceği, başvuru koşulları ve süreçleri hakkında kapsamlı bilgiler sunulmaktadır.
Şirket Kurulum Sürecinde Alınabilecek Teşvikler
KOSGEB Girişimcilik Destekleri
1. Geleneksel Girişimci Destek Programı
- Destek Kapsamı: İlk defa şirket kuran veya işletmesini son bir yıl içinde kurmuş girişimcilere yönelik
- Destek Miktarı:
- Kuruluş desteği: 5.000 TL (geri ödemesiz)
- Performans desteği: 40.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Sertifika desteği: 5.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Mentörlük, danışmanlık ve işletme koçluğu desteği: 10.000 TL’ye kadar
- Kimler Başvurabilir:
- Girişimcilik eğitimini tamamlamış veya İŞGEM’de yer alan girişimciler
- Son bir yıl içinde işletmesini kurmuş olanlar
- Başvuru Süreci:
- KOSGEB e-hizmetler üzerinden başvuru yapılması
- İş fikrinin ve iş planının hazırlanması
- KOSGEB uzmanları tarafından değerlendirme
- Kurul kararı ile onaylanan projelere destek sağlanması
2. İleri Girişimci Destek Programı
- Destek Kapsamı: Orta-yüksek ve yüksek teknoloji alanlarında faaliyet gösteren işletmelere yönelik
- Destek Miktarı:
- Kuruluş desteği: 10.000 TL (geri ödemesiz)
- Makine, teçhizat ve yazılım desteği: 375.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Mentörlük, danışmanlık ve işletme koçluğu desteği: 20.000 TL’ye kadar
- Performans desteği: 100.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Kimler Başvurabilir:
- Girişimcilik eğitimini tamamlamış olanlar
- İmalat sektöründe veya öncelikli teknoloji alanlarında faaliyet gösterecek işletmeler
- Desteklenen Sektörler:
- Yüksek teknoloji düzeyinde yer alan imalat sektörleri
- Orta-yüksek teknoloji düzeyinde yer alan imalat sektörleri
- KOSGEB tarafından belirlenen öncelikli teknoloji alanları
TÜBİTAK Destekleri
1. Bireysel Genç Girişim (BİGG) Programı
- Destek Kapsamı: Teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerinin ticari işletmelere dönüştürülmesi
- Destek Miktarı:
- Birinci aşama: 50.000 TL (iş fikri doğrulama)
- İkinci aşama: 450.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz sermaye desteği)
- Kimler Başvurabilir:
- Üniversite öğrencileri, mezunlar ve doktora öğrencileri
- Girişimcilik ve yenilikçilik alanında fikirleri olan bireyler (yaş sınırı: 18-45 arası)
- Başvuru Süreci:
- TÜBİTAK tarafından yılda iki kez yapılan çağrılara başvuru
- Uygulayıcı kuruluşlar tarafından eğitim ve mentorluk desteği
- İş planı hazırlama ve değerlendirme
- Panel değerlendirmesi sonrası hibe desteği
2. 1512 Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı
- Destek Kapsamı: Yenilikçi iş fikirlerinin ticarileştirilmesi
- Destek Miktarı: 600.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Kimler Başvurabilir:
- Lisans düzeyinde eğitimi olan girişimciler
- Yenilikçi iş fikirlerine sahip girişimciler
- Başvuru Süreci:
- TÜBİTAK çağrı dönemlerinde başvuru yapılması
- İş planı ve fizibilite raporu hazırlanması
- Panel değerlendirmesi ve onay
Kalkınma Ajansları Destekleri
- Destek Kapsamı: Bölgesel kalkınmaya katkı sağlayacak projelere destek
- Destek Miktarı: Proje başına 1.000.000 TL’ye kadar (bölgeye göre değişiklik gösterebilir)
- Kimler Başvurabilir:
- KOBİ statüsündeki işletmeler
- Yeni kurulan işletmeler
- Bölgesel kalkınmaya katkı sağlayacak projeler
- Desteklenen Sektörler: Ajansların belirlediği öncelikli sektörler (bölgeye göre değişir)
- Başvuru Süreci:
- Kalkınma ajanslarının proje teklif çağrılarının takip edilmesi
- Online başvuru sistemi üzerinden başvuru yapılması
- Projenin değerlendirilmesi ve onaylanması
Tarım ve Kırsal Kalkınma Destekleri
1. IPARD Programı (Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı Kırsal Kalkınma Programı)
- Destek Kapsamı: Kırsal alanda tarım ve kırsal kalkınmaya yönelik yatırımlar
- Destek Miktarı: Proje tutarının %50-70’i (1.500.000 Euro’ya kadar)
- Kimler Başvurabilir:
- Çiftçiler, tarımsal işletmeler
- Tarım-gıda işleme sektöründeki KOBİ’ler
- Kırsal turizm yatırımcıları
- Başvuru Süreci:
- Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’na (TKDK) başvuru
- İş planı ve fizibilite raporu hazırlama
- Değerlendirme ve onay
2. Genç Çiftçi Projeleri Desteği
- Destek Kapsamı: Genç çiftçilerin tarımsal üretime yönlendirilmesi
- Destek Miktarı: 100.000 TL’ye kadar (geri ödemesiz)
- Kimler Başvurabilir:
- 18-40 yaş arası genç çiftçiler
- Kırsal alanda ikamet eden ve tarımsal üretim yapmak isteyen kişiler
- Başvuru Süreci:
- Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüklerine başvuru
- Proje değerlendirmesi ve onay
Teşvik Sağlayan Kamu Kurumları ve Başvuru Süreçleri
KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı)
- Teşvik Türleri:
- Girişimcilik destekleri
- İşletme geliştirme destekleri
- KOBİ finansman destekleri
- Ar-Ge, inovasyon ve endüstriyel uygulama destekleri
- KOBİGEL – KOBİ Gelişim Destek Programı
- İşbirliği-Güçbirliği Destek Programı
- Stratejik Ürün Destek Programı
- Başvuru Süreci:
- E-devlet üzerinden KOSGEB Veri Tabanına kayıt olunması
- KOBİ Bilgi Beyannamesi’nin doldurulması
- İlgili KOSGEB Müdürlüğü ile irtibata geçilmesi
- Destek programına başvuru yapılması
- Başvurunun değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması
- Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- KOBİ statüsünde olma şartı (250 kişiden az çalışan, 125 milyon TL’den az ciro)
- Sektör uygunluğu (KOSGEB’in desteklediği NACE kodlarında faaliyet göstermek)
- Vergi ve SGK borcu bulunmaması
- Başvuru dönemlerinin takip edilmesi
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- Teşvik Türleri:
- Yatırım Teşvik Sistemi
- Bölgesel ve sektörel teşvikler
- Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknoparklar) destekleri
- Ar-Ge Merkezleri destekleri
- Tasarım Merkezleri destekleri
- Yatırım Teşvik Sistemi Kapsamındaki Destekler:
- KDV istisnası
- Gümrük vergisi muafiyeti
- Vergi indirimi
- Sigorta primi işveren hissesi desteği
- Faiz veya kâr payı desteği
- Yatırım yeri tahsisi
- KDV iadesi
- Gelir vergisi stopajı desteği
- Başvuru Süreci:
- E-TUYS (Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi) üzerinden kayıt
- Yatırım projesi fizibilite raporu hazırlanması
- Başvuru formlarının doldurulması
- Gerekli belgelerin sisteme yüklenmesi
- Değerlendirme ve teşvik belgesi düzenlenmesi
- Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Yatırımın bölgesel teşvik kapsamına girip girmediği
- Öncelikli yatırım konuları arasında olup olmadığı
- Minimum yatırım tutarlarına uygunluk
- Öngörülen yatırım tamamlama süresi
TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu)
- Teşvik Türleri:
- 1501 – TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı
- 1507 – TÜBİTAK KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı
- 1512 – Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı (BİGG)
- 1513 – Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı
- 1515 – Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı
- 1601 – Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Destek Programı
- Başvuru Süreci:
- TÜBİTAK PRODİS (Proje Değerlendirme ve İzleme Sistemi) üzerinden kayıt
- Proje başvuru formlarının doldurulması
- Proje bütçesi ve iş planı hazırlanması
- Başvurunun değerlendirilmesi (hakem ve panel değerlendirmesi)
- Destek kararının verilmesi
- Destek Oranları:
- KOBİ’ler için: Proje bütçesinin %75’ine kadar
- Büyük işletmeler için: Proje bütçesinin %60’ına kadar
- Öncelikli alanlar için ilave destek oranları
Ticaret Bakanlığı
- Teşvik Türleri:
- İhracat destekleri
- Pazar araştırması ve pazara giriş destekleri
- Yurt dışı fuar katılım destekleri
- Uluslararası rekabetçiliğin geliştirilmesi desteği
- Tasarım desteği
- Marka desteği
- Başvuru Süreci:
- Destek başvurusu için gerekli belgelerin hazırlanması
- İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne başvuru
- Değerlendirme ve onay
- Önemli Destekler ve Miktarları:
- Yurt dışı fuar katılımı desteği: Metrekare başına 50.000 TL’ye kadar
- Pazar araştırması desteği: 300.000 TL’ye kadar
- Marka tescil desteği: 750.000 TL’ye kadar
- E-ticaret sitelerine üyelik desteği: Yıllık 15.000 TL’ye kadar
İŞKUR (Türkiye İş Kurumu)
- Teşvik Türleri:
- İşbaşı Eğitim Programları
- Mesleki Eğitim Kursları
- Girişimcilik Eğitim Programları
- İstihdam teşvikleri
- İstihdam Teşvikleri:
- İlave İstihdam Teşviki
- Kadın, Genç ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Olanların İstihdamı Teşviki
- İşsizlik Ödeneği Alanların İstihdamı Teşviki
- Engelli İstihdamı Teşviki
- Başvuru Süreci:
- İŞKUR il müdürlüklerine veya e-şube üzerinden başvuru
- Gerekli belgelerin sunulması
- Değerlendirme ve onay
Bölgesel Kalkınma Ajansları
- Teşvik Türleri:
- Mali Destek Programları (kar amacı güden/gütmeyen kuruluşlar için)
- Teknik Destek Programları
- Fizibilite Desteği
- Güdümlü Proje Desteği
- Başvuru Süreci:
- Kalkınma Ajanslarının çağrı dönemlerinin takip edilmesi
- Kalkınma Ajansı Yönetim Sistemine (KAYS) kayıt
- Proje başvuru formlarının doldurulması
- Projenin değerlendirilmesi ve sonuçlanması
- Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Bölgesel öncelikli sektörlere uygunluk
- Projenin bölgesel kalkınmaya katkısı
- Sürdürülebilirlik ve yenilikçilik kriterlerine uygunluk
Sektörel Bazda Teşvikler
Tarım ve Hayvancılık Sektörü
- Teşvik Sağlayan Kurumlar:
- Tarım ve Orman Bakanlığı
- Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK)
- Ziraat Bankası
- Teşvik Türleri:
- IPARD Programı destekleri
- Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı
- Genç Çiftçi Projeleri Desteği
- Tarımsal mekanizasyon destekleri
- Hayvancılık destekleri
- Organik tarım destekleri
- İyi tarım uygulamaları destekleri
- Destek Miktarları:
- IPARD kapsamında %50-65 hibe (maksimum 1.5 milyon Euro)
- Genç Çiftçi Projelerinde 100.000 TL hibe
- Kırsal Kalkınma Yatırımlarında %50 hibe (maksimum 3 milyon TL)
- Düşük faizli tarımsal krediler (Ziraat Bankası, faiz indirimli)
İmalat Sanayi
- Teşvik Sağlayan Kurumlar:
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- KOSGEB
- TÜBİTAK
- Yatırım Teşvik Sistemi Bölgeleri ve Destekler:
- 1. Bölge (Gelişmiş iller): KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %50 vergi indirimi, 2 yıl SGK desteği
- 2. Bölge: KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %55 vergi indirimi, 3 yıl SGK desteği
- 3. Bölge: KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %60 vergi indirimi, 5 yıl SGK desteği, 3 puan faiz desteği
- 4. Bölge: KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %70 vergi indirimi, 6 yıl SGK desteği, 4 puan faiz desteği
- 5. Bölge: KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %80 vergi indirimi, 7 yıl SGK desteği, 5 puan faiz desteği
- 6. Bölge (En az gelişmiş iller): KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, %90 vergi indirimi, 10 yıl SGK desteği, 7 puan faiz desteği, 10 yıl gelir vergisi stopajı desteği
- Öncelikli Yatırım Konuları için İlave Destekler:
- Savunma sanayi yatırımları
- Otomotiv, uzay veya savunma sanayine yönelik test merkezleri
- İlaç üretimi yatırımları
- Enerji verimliliğini artıran yatırımlar
- Yenilenebilir enerji üretimine yönelik türbin ve jeneratör imalatı yatırımları
- Karbon fiber üretimi veya kompozit malzeme üretimine yönelik yatırımlar
Teknoloji ve Yazılım Sektörü
- Teşvik Sağlayan Kurumlar:
- TÜBİTAK
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- KOSGEB
- Teşvik Türleri:
- Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknopark) destekleri
- Ar-Ge Merkezi destekleri
- TÜBİTAK Ar-Ge destekleri
- KOSGEB Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı
- Teknoparklar için Sağlanan Vergisel Avantajlar:
- 31.12.2028 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisi muafiyeti
- KDV istisnası
- Personel gelir vergisi istisnası
- Damga vergisi istisnası
- Sigorta primi işveren hissesi desteği
- Ar-Ge Merkezi İçin Gerekli Şartlar ve Teşvikler:
- En az 15 tam zamanlı Ar-Ge personeli istihdam etme zorunluluğu
- Gelir vergisi stopajı desteği (%80-90)
- Sigorta primi işveren hissesi desteği (%50)
- Damga vergisi istisnası
- Gümrük vergisi istisnası
- Ar-Ge harcamalarının tamamının kurumlar vergisi matrahından indirimi
Turizm Sektörü
- Teşvik Sağlayan Kurumlar:
- Kültür ve Turizm Bakanlığı
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (kırsal turizm)
- Teşvik Türleri:
- Turizm tesis yatırımları için yatırım teşvik belgesi kapsamında destekler
- Kültür yatırımları ve girişimleri için vergi indirimleri
- Kırsal turizm destekleri (IPARD kapsamında)
- Destek Miktarları ve Avantajlar:
- KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti
- Turizm tesis yatırımlarında %70-90 vergi indirimi
- Turizm tesislerinde 7-10 yıl sigorta primi işveren hissesi desteği
- Kırsal turizm yatırımlarında %65’e varan hibe desteği
- Kültür yatırımları için %25-50 gelir vergisi indirimi
Enerji Sektörü
- Teşvik Sağlayan Kurumlar:
- Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- TÜBİTAK
- Teşvik Türleri:
- Yenilenebilir enerji yatırımları için yatırım teşvik belgesi kapsamında destekler
- Enerji verimliliği yatırımları için destekler
- Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) projeleri
- Destek Miktarları ve Avantajlar:
- KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti
- %80-90 vergi indirimi
- 7-10 yıl sigorta primi işveren hissesi desteği
- YEKA projelerinde alım garantileri
- Yenilenebilir enerji ekipmanları üretimi için ilave teşvikler
İş Geliştirme ve Büyüme için Teşvikler (devam)
KOSGEB İşletme Geliştirme Destekleri (devam)
- Test ve Analiz Desteği
- Destek Miktarı: 150.000 TL’ye kadar
- Destek Oranı: %60 (%70 kadın, genç, engelli girişimci için)
- Kapsam: Ürün kalitesi, güvenilirliği ve çeşitli özelliklerini ölçme, analiz etme ve değerlendirme amaçlı test/analiz giderleri
- Enerji Verimli Elektrik Motorları Değişimi Desteği
- Destek Miktarı: 80.000 TL’ye kadar
- Destek Oranı: %60 (%70 kadın, genç, engelli girişimci için)
- Kapsam: IE3 veya IE4 verimlilik sınıfına sahip elektrik motorları için değişim giderleri
- Bağımsız Değerlendirme Desteği
- Destek Miktarı: 20.000 TL’ye kadar
- Destek Oranı: %60 (%70 kadın, genç, engelli girişimci için)
- Kapsam: Model fabrika, dijital dönüşüm merkezleri ve yetkinlik merkezleri tarafından yapılacak değerlendirme giderleri
- Model Fabrika Desteği
- Destek Miktarı: 100.000 TL’ye kadar
- Destek Oranı: %60 (%70 kadın, genç, engelli girişimci için)
- Kapsam: Model fabrika ve dijital dönüşüm merkezlerinden alınacak danışmanlık ve eğitim hizmetleri
KOSGEB Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destekleri
- Ar-Ge ve İnovasyon Programı
- Destek Üst Limiti: 750.000 TL
- Destek Kalemleri ve Miktarları:
- Makine-teçhizat, donanım, hammadde, yazılım ve hizmet alımı giderleri desteği: 150.000 TL (%75 geri ödemesiz, %25 geri ödemeli)
- Personel gideri desteği: 300.000 TL (geri ödemesiz)
- Sınai mülkiyet hakları desteği: 100.000 TL (geri ödemesiz)
- Danışmanlık desteği: 100.000 TL (%75 geri ödemesiz, %25 geri ödemeli)
- Eğitim desteği: 20.000 TL (geri ödemesiz)
- Proje tanıtım desteği: 10.000 TL (geri ödemesiz)
- Proje geliştirme desteği: 20.000 TL (geri ödemesiz)
- Kira desteği: 30.000 TL (geri ödemesiz)
- Başlangıç sermayesi desteği: 20.000 TL (geri ödemesiz)
- Endüstriyel Uygulama Programı
- Destek Üst Limiti: 1.200.000 TL
- Destek Kalemleri ve Miktarları:
- Makine-teçhizat, donanım, sarf malzemesi, yazılım ve tasarım giderleri desteği: 1.000.000 TL (%60 geri ödemesiz, %40 geri ödemeli)
- Personel gideri desteği: 200.000 TL (geri ödemesiz)
- Kira desteği: 30.000 TL (geri ödemesiz)
TÜBİTAK Ar-Ge ve İnovasyon Destekleri
- 1501 – TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı
- Destek Oranı: Proje bütçesinin %40-60’ı (KOBİ’ler için +%10 ilave destek)
- Destek Süresi: Maksimum 36 ay
- Kapsam: Personel giderleri, alet/teçhizat/yazılım giderleri, malzeme giderleri, danışmanlık giderleri
- Üst Limit: Proje başına 5.000.000 TL
- 1507 – TÜBİTAK KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı
- Destek Oranı: Proje bütçesinin %75’i
- Destek Süresi: Maksimum 18 ay
- Kapsam: Personel giderleri, alet/teçhizat/yazılım giderleri, malzeme giderleri, danışmanlık giderleri
- Üst Limit: Proje başına 1.500.000 TL
- 1509 – TÜBİTAK Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı
- Destek Oranı: Proje bütçesinin %60-75’i
- Destek Süresi: Proje süresince
- Kapsam: Personel giderleri, alet/teçhizat/yazılım giderleri, seyahat giderleri, danışmanlık giderleri
- Üst Limit: Proje bütçesi ile sınırlı
- 1515 – TÜBİTAK Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı
- Destek Oranı: Personel giderlerinin %75’i ve diğer ar-ge giderlerinin %80’i
- Destek Süresi: 5 yıl (3 yıl ek süre verilebilir)
- Kapsam: Personel giderleri, makine-teçhizat giderleri, yazılım giderleri, seyahat giderleri
- Üst Limit: Yıllık 20.000.000 TL
Kredi Garanti Fonu (KGF) Destekleri
- KOBİ Destek Kredileri
- Kefalet Üst Limiti: 35.000.000 TL
- Kefalet Oranı: %80-90
- Vade: 60 aya kadar
- Kapsam: İşletme ve yatırım kredileri
- İhracatı Destekleme Kefaleti
- Kefalet Üst Limiti: 50.000.000 TL
- Kefalet Oranı: %90
- Vade: 36 aya kadar
- Kapsam: İhracat kredileri
- Eximbank Kredileri Kefaleti
- Kefalet Üst Limiti: 100.000.000 TL
- Kefalet Oranı: %100
- Vade: Eximbank tarafından belirlenen vade
- Kapsam: Eximbank tarafından kullandırılan TL/döviz kredileri
Özel Gruplar İçin Teşvikler
Kadın Girişimciler İçin Teşvikler
- KOSGEB Girişimcilik Desteklerinde Pozitif Ayrımcılık
- Tüm KOSGEB desteklerinde %10 ilave destek oranı
- Geleneksel Girişimci Programı’nda destek oranı %50 yerine %60
- İleri Girişimci Programı’nda destek oranı %70 yerine %80
- Mikro Kredi Programları
- Türkiye Grameen Mikrofinans Programı: 15.000 TL’ye kadar düşük faizli kredi
- Halk Bankası Kadın Girişimci Kredisi: 100.000 TL’ye kadar kredi
- Ziraat Bankası Kadın Girişimci Kredisi: 150.000 TL’ye kadar indirimli faizli kredi
- Kadın Kooperatifleri Destekleri
- Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Destekleri: Kadın kooperatiflerine öncelik
- Tarım ve Orman Bakanlığı Kırsal Kalkınma Destekleri: %10 ilave hibe
Genç Girişimciler İçin Teşvikler
- Genç Girişimci Vergi Desteği
- İlk defa işe başlayan 29 yaş ve altı genç girişimcilerde 75.000 TL’ye kadar kazancın gelir vergisinden istisna tutulması
- 3 yıl süreyle yararlanabilme imkanı
- KOSGEB Girişimcilik Desteklerinde Pozitif Ayrımcılık
- Tüm KOSGEB desteklerinde %10 ilave destek oranı
- Geleneksel Girişimci Programı’nda destek oranı %50 yerine %60
- İleri Girişimci Programı’nda destek oranı %70 yerine %80
- Genç Çiftçi Projeleri Desteği
- 18-40 yaş arası genç çiftçilere 100.000 TL’ye kadar hibe desteği
- Tarımsal üretim, hayvancılık ve kırsal turizm projelerine destek
Engelli Girişimciler İçin Teşvikler
- KOSGEB Girişimcilik Desteklerinde Pozitif Ayrımcılık
- Tüm KOSGEB desteklerinde %10 ilave destek oranı
- Geleneksel Girişimci Programı’nda destek oranı %50 yerine %60
- İleri Girişimci Programı’nda destek oranı %70 yerine %80
- İŞKUR Kendi İşini Kurma Desteği
- Engelli girişimcilere 65.000 TL’ye kadar hibe desteği
- İş planı hazırlama ve uygulama desteği
- Mentörlük desteği
- Engelli İstihdamı Teşvikleri
- Kontenjan fazlası veya zorunlu olmadığı halde engelli çalıştıran işverenlere destek
- SGK prim teşviki (işveren payının tamamı)
- Vergi indirimi
Vergi Teşvikleri ve Muafiyetler
Kurumlar Vergisi İndirimleri
- Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamında Vergi İndirimleri
-
- Bölge: %50 vergi indirimi
-
- Bölge: %55 vergi indirimi
-
- Bölge: %60 vergi indirimi
-
- Bölge: %70 vergi indirimi
-
- Bölge: %80 vergi indirimi
-
- Bölge: %90 vergi indirimi
-
- Ar-Ge ve Tasarım Merkezlerinde Vergi İndirimleri
- Ar-Ge ve tasarım harcamalarının %100’ünün kurumlar vergisi matrahından indirilebilmesi
- Ar-Ge personeli ücretlerinde gelir vergisi istisnası (%80-95 arası)
- Damga vergisi istisnası
- Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Vergi Muafiyetleri
- 31.12.2028 tarihine kadar yazılım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda kurumlar vergisi istisnası
- KDV istisnası
- Personel gelir vergisi istisnası
- Damga vergisi istisnası
KDV İstisnaları
- Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamında KDV İstisnaları
- Makine ve teçhizat alımlarında KDV istisnası
- İnşaat işleri harcamalarında KDV iadesi (stratejik ve bölgesel yatırımlarda)
- İhracatta KDV İstisnası
- İhraç edilen mal ve hizmetlerde KDV istisnası
- İhraç kaydıyla teslimlerde KDV tecil-terkin uygulaması
- Ar-Ge ve İnovasyonda KDV İstisnaları
- Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinde kullanılmak üzere satın alınan makine ve teçhizatta KDV istisnası
- Teknoloji geliştirme bölgelerinde gerçekleştirilen yazılım ve Ar-Ge faaliyetleri kapsamında yapılan teslimlerde KDV istisnası
Diğer Vergi Teşvikleri
- Gümrük Vergisi Muafiyeti
- Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında ithal edilen makine ve teçhizatta gümrük vergisi muafiyeti
- Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithal edilen hammadde ve ara mallarda gümrük vergisi muafiyeti
- Damga Vergisi ve Harç İstisnaları
- Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki işlemlerde damga vergisi ve harç istisnası
- İhracat işlemlerinde damga vergisi istisnası
- Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerine ilişkin belgelerde damga vergisi istisnası
- Emlak Vergisi Muafiyeti
- Organize Sanayi Bölgelerinde yapılan binalar için 5 yıl süreyle emlak vergisi muafiyeti
- Yatırım teşvik belgesi kapsamında inşa edilen binalar için 5 yıl süreyle emlak vergisi muafiyeti (6. bölgede)
Uluslararası Ticaret Destekleri
İhracat Destekleri
- Ticaret Bakanlığı İhracat Destekleri
- Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği
- Yurt dışı pazar araştırması gezilerine katılım desteği: 5.000 USD’ye kadar
- E-ticaret sitelerine üyelik desteği: 15.000 TL/yıl
- Rapor ve danışmanlık desteği: 200.000 USD’ye kadar
- Sektörel ticaret heyeti ve alım heyeti programları desteği: %50 oranında
- Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Desteği
- Birim kira giderleri desteği: Yıllık 120.000 USD’ye kadar (%50 oranında)
- Tanıtım faaliyetleri desteği: Yıllık 250.000 USD’ye kadar (%50 oranında)
- Marka tescil koruması desteği: 50.000 USD’ye kadar (%50 oranında)
- Tasarım Desteği
- Tasarımcı şirketleri ve tasarım ofisleri desteği: 300.000 USD’ye kadar
- İşbirliği kuruluşları tasarım desteği: 300.000 USD’ye kadar
- Moda/endüstriyel tasarımcı desteği: 50.000 USD’ye kadar
- Fuar Katılım Desteği
- Yurt dışı fuar katılımlarında metrekare başına 250 USD’ye kadar destek
- Prestijli fuarlarda ilave destek
- Stand, nakliye, ulaşım masrafları için destek
- Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği
- Türk Eximbank Destekleri
- İhracat Kredileri
- Kısa vadeli ihracat kredileri (TL ve döviz)
- Orta-uzun vadeli ihracat kredileri
- İhracata hazırlık kredileri
- KOBİ ihracat kredileri
- Alacak Sigortası
- Kısa vadeli ihracat kredi sigortası
- Orta-uzun vadeli ihracat kredi sigortası
- Tüm sevkiyat öncesi ve sonrası risklere karşı teminat
- İhracat Kredileri
Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Destekleri (UR-GE)
- Proje Bazlı Destek
- İşbirliği kuruluşlarının projelerine 3 yıl süreyle destek
- İhtiyaç analizi, eğitim ve danışmanlık, yurt dışı pazarlama, alım heyeti ve istihdam destekleri
- Proje başına 2.500.000 USD’ye kadar destek
- Destek Kalemleri ve Oranları
- İhtiyaç analizi: %75 oranında
- Eğitim ve danışmanlık: %75 oranında
- Yurt dışı pazarlama programları: %75 oranında
- Alım heyeti programları: %75 oranında
- İstihdam desteği: 50.000 USD’ye kadar
Markalaşma ve Turquality Desteği
- Marka Destek Programı
- Marka desteği: 4 yıl boyunca %50 oranında destek
- Patent, faydalı model ve endüstriyel tasarım tescili: %50 oranında
- Sertifikasyon: %50 oranında
- Danışmanlık: %50 oranında
- Turquality Programı
- Dünyanın ilk ve tek devlet destekli markalaşma programı
- 5 yıl süreyle %50 oranında destek (5. yıldan sonra kapsamın sınırlandırılması)
- Markalaşma sürecinde ihtiyaç duyulan her türlü faaliyet ve organizasyonun desteklenmesi
- Marka koruması, danışmanlık, reklam, pazarlama, kurumsal altyapı destekleri
Başvuru Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Başvuru Öncesi Hazırlıklar
- Teşvik Türünün Doğru Seçilmesi
- İşletme büyüklüğüne uygun teşvik türü seçimi (mikro, küçük, orta veya büyük ölçekli)
- Faaliyet alanına ve sektöre uygun teşvik programlarının belirlenmesi
- Yatırım bölgesine göre uygun teşviklerin tespiti
- Detaylı İş Planı Hazırlanması
- Projenin amaç ve hedeflerinin net bir şekilde ortaya konulması
- Pazar analizi ve finansal projeksiyonların gerçekçi bir şekilde hazırlanması
- Projenin ekonomik ve sosyal etkilerinin belirtilmesi
- Sürdürülebilirlik planının oluşturulması
- Fizibilite Raporu Hazırlanması
- Teknik, ekonomik ve finansal fizibilitenin detaylı olarak incelenmesi
- Yatırımın geri dönüş süresinin hesaplanması
- Risk analizinin yapılması
- Gerekli Belgelerin Eksiksiz Hazırlanması
- İşletme ile ilgili resmi belgeler (vergi levhası, ticaret sicil gazetesi, vb.)
- Mali tablolar (bilanço, gelir tablosu, vb.)
- Vergi ve SGK borcu yoktur yazıları
- Teşvik türüne özel gerekli belgeler
Başvuru Süreci
- Doğru Kuruma Başvuru
- Teşvik türüne göre ilgili kurumun (KOSGEB, TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, vb.) belirlenmesi
- Kurumun başvuru koşullarının ve süreçlerinin öğrenilmesi
- Başvuru Formlarının Doğru Doldurulması
- Formlardaki tüm alanların eksiksiz ve doğru doldurulması
- Tutarlı ve anlaşılır bilgilerin verilmesi
- Projenin neden desteklenmesi gerektiğinin açıkça belirtilmesi
- Başvuru Takip Süreci
- Başvurunun durumunun düzenli olarak takip edilmesi
- İlgili kurumlardan gelen bilgi ve belge taleplerine hızlı yanıt verilmesi
- Gerektiğinde projeyi savunmak için hazırlıklı olunması
Proje Yürütme ve İzleme
- Proje Planına Uygun Hareket Edilmesi
- Proje süresince planlanan faaliyetlerin zamanında ve eksiksiz gerçekleştirilmesi
- Bütçe kullanımının planlandığı şekilde yönetilmesi
- İlerleme raporlarının düzenli olarak hazırlanması
- Değişiklik Yönetimi
- Projede yapılacak değişikliklerin önceden ilgili kuruma bildirilmesi
- Değişiklik talepleri için gerekli belgelerin hazırlanması
- Onay alınmadan önemli değişikliklerin yapılmaması
- Kayıtların Düzenli Tutulması
- Tüm harcama belgelerinin (fatura, makbuz, ödeme dekontu, vb.) düzenli arşivlenmesi
- Proje ile ilgili tüm yazışmaların ve raporların saklanması
- Satın alma süreçlerinin belirlenen kurallara uygun yürütülmesi
Sıkça Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri
Başvuru Aşamasında Yapılan Hatalar
- Yanlış Teşvik Programına Başvurma
- Sorun: İşletmenin ölçeğine, sektörüne veya yatırım bölgesine uygun olmayan teşvik programlarına başvurulması
- Çözüm: Başvuru öncesi ilgili kurumlarla görüşme yapılması, danışmanlık hizmeti alınması
- Eksik veya Hatalı Belge Sunma
- Sorun: Gerekli belgelerin eksik veya hatalı bir şekilde sunulması
- Çözüm: Başvuru kontrol listesi hazırlanması, belgelerin uzman bir göz tarafından kontrol edilmesi
- Gerçekçi Olmayan Hedefler Belirleme
- Sorun: Abartılı veya ulaşılamayacak hedefler içeren projeler sunulması
- Çözüm: Pazar araştırması yapılması, gerçekçi finansal projeksiyonlar hazırlanması
Uygulama Aşamasında Yapılan Hatalar
- Plana Uygun Hareket Etmeme
- Sorun: Onaylanan projeden sapma gösterme, planlanan faaliyetleri gerçekleştirmeme
- Çözüm: Proje yönetim araçları kullanılması, düzenli iç denetim yapılması
- Harcama Belgelerini Düzgün Saklayamama
- Sorun: Fatura, ödeme belgesi gibi dokümanların kaybolması veya düzensiz tutulması
- Çözüm: Dijital arşivleme sistemleri kullanılması, belge takip prosedürlerinin oluşturulması
- İzleme ve Raporlama Eksiklikleri
- Sorun: Düzenli raporlama yapılmaması, ilerleme durumunun takip edilmemesi
- Çözüm: Proje izleme takvimi oluşturulması, görev ve sorumlulukların net bir şekilde tanımlanması
Teşviklerden Maksimum Fayda Sağlamak İçin Öneriler
- Danışmanlık Hizmeti Alınması
- Teşvik süreçlerinde deneyimli danışmanlarla çalışılması
- Başvuru, uygulama ve raporlama aşamalarında profesyonel destek alınması
- Birden Fazla Teşvik Programından Yararlanma
- Farklı kurumların birbirini tamamlayıcı teşviklerinin araştırılması
- Aynı proje için farklı desteklerin birleştirilmesi (mevzuatın izin verdiği ölçüde)
- Ağ ve İşbirliklerinden Faydalanma
- Sektörel derneklere, kümelere ve işbirliği ağlarına katılım
- Ortak proje geliştirme ve konsorsiyum oluşturma fırsatlarının değerlendirilmesi
Sonuç ve Tavsiyeler
Türkiye’de girişimciler ve işletmeler için sunulan devlet teşvikleri, işletmelerin kuruluşundan büyüme ve gelişme süreçlerine kadar geniş bir yelpazede destek sağlamaktadır. Bu teşviklerden en üst düzeyde faydalanabilmek için aşağıdaki tavsiyeleri dikkate almak önemlidir:
- Stratejik Plan Oluşturun
- İşletmenizin kısa, orta ve uzun vadeli hedeflerini belirleyin
- Bu hedeflere ulaşmak için hangi teşvik programlarından yararlanabileceğinizi araştırın
- Teşvik başvurularını iş planınızla uyumlu bir şekilde planlayın
- Güncel Mevzuatı Takip Edin
- Teşvik mevzuatındaki değişiklikleri düzenli olarak takip edin
- İlgili kurumların web sitelerini, sosyal medya hesaplarını ve duyurularını izleyin
- Sektörel dernek ve odaların bilgilendirme toplantılarına katılın
- Doğru Zamanlama Yapın
- Başvuru dönemlerini önceden öğrenin ve hazırlıklarınızı tamamlayın
- Mevsimsellik, ekonomik konjonktür gibi faktörleri göz önünde bulundurun
- Proje süresini gerçekçi bir şekilde planlayın
- Profesyonel Destek Alın
- Teşvik danışmanlığı hizmeti veren firmalarla çalışmayı değerlendirin
- Proje yazımı ve yönetimi konusunda deneyimli kişilerle işbirliği yapın
- Mali müşavirinizden teşviklerle ilgili düzenli bilgi alın
- Networking Yapın
- Teşviklerden yararlanan diğer işletmelerle deneyim paylaşımı yapın
- İlgili kurumların düzenlediği bilgilendirme toplantılarına katılın
- Mentörlük programlarından faydalanın
Sonuç olarak, Türkiye’deki devlet teşvikleri, doğru şekilde değerlendirildiğinde işletmelerin rekabet gücünü artıran, maliyetlerini düşüren ve büyümelerini hızlandıran önemli araçlardır. Bu rehberde yer alan bilgiler doğrultusunda, işletmeniz için en uygun teşvik programlarını belirleyerek, başvuru süreçlerini başarıyla yönetebilir ve işletmenizin sürdürülebilir büyümesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Türkiye’de girişimciler için hangi devlet kurumları teşvik sağlamaktadır?
Başlıca teşvik sağlayıcı kurumlar: KOSGEB, TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İŞKUR ve Kalkınma Ajanslarıdır. Her bir kurum, girişimcinin sektörü ve hedefleri doğrultusunda farklı teşvikler sunar.
2. Yeni bir işletme kurarken hangi desteklerden yararlanabilirim?
Kuruluş aşamasındaki işletmeler KOSGEB Girişimci Destek Programları, TÜBİTAK BİGG, Genç Girişimci Vergi Desteği ve bazı Kalkınma Ajansları desteklerinden yararlanabilir. Ayrıca İŞKUR’un girişimcilik eğitimleri de başlangıç için faydalıdır.
3. Kadın girişimcilere özel devlet destekleri nelerdir?
Kadın girişimciler için KOSGEB desteklerinde %10 oranında ilave destek, mikro kredi programları, kadın kooperatifleri için özel hibe programları ve bazı bankalar üzerinden düşük faizli kredi imkanları mevcuttur.
4. Genç girişimciler ne tür vergi avantajlarından yararlanabilir?
29 yaş altı genç girişimciler, 3 yıl boyunca 75.000 TL’ye kadar gelir vergisi muafiyetinden faydalanabilir. Ayrıca KOSGEB ve Tarım Bakanlığı gençlere özel girişimcilik destekleri sunar.
5. İhracat yapan işletmeler için hangi destekler geçerlidir?
Ticaret Bakanlığı ihracatçılar için fuar katılımı, pazar araştırması, marka ve tasarım desteği gibi pek çok kalemde hibe sunar. Ayrıca Eximbank kredileri ve UR-GE programı da ihracatçılara özel olarak geliştirilmiştir.
6. Tarım ve kırsal kalkınma projeleri için hangi destekler var?
Tarım sektöründe IPARD Programı, Genç Çiftçi Desteği, Ziraat Bankası düşük faizli krediler, ve Kırsal Kalkınma Yatırımları Programı çerçevesinde çeşitli hibe ve kredi destekleri mevcuttur.
7. Hangi sektörlerde devlet teşvikleri daha avantajlıdır?
Tarım, enerji, yazılım, üretim, Ar-Ge, turizm ve ihracat odaklı sektörler, bölgesel gelişmişlik durumuna göre daha avantajlı teşviklere erişebilir. Özellikle 6. Bölge yatırımları daha cazip desteklerle donatılmıştır.
8. Ar-Ge ve teknoloji odaklı işletmeler için hangi destek programları uygundur?
TÜBİTAK’ın 1501, 1507, 1512, 1515 programları, KOSGEB’in Ar-Ge ve İnovasyon Destekleri, Teknopark avantajları ve Ar-Ge Merkezleri teşvikleri bu tür işletmelere özeldir. Vergi indirimleri de bu kapsamdadır.
9. Teşvik başvurusu yaparken dikkat edilmesi gereken temel noktalar nelerdir?
Uygun programın seçilmesi, detaylı bir iş planı hazırlanması, eksiksiz belge sunulması ve kurumun duyuru dönemlerinin dikkatle takip edilmesi gerekir. Ayrıca SGK ve vergi borcu olmaması önemli bir kriterdir.
10. Aynı anda birden fazla teşvikten faydalanabilir miyim?
Evet, uyumlu teşvikler arasında eş zamanlı başvuru mümkündür. Örneğin, KOSGEB ve TÜBİTAK destekleri veya TÜBİTAK ve Ticaret Bakanlığı ihracat teşvikleri aynı anda kullanılabilir. Ancak çakışan harcamalarda mükerrer destek alınamaz.
11. Teşvik başvurularında en çok yapılan hatalar nelerdir?
Yanlış program seçimi, hatalı veya eksik belge sunumu, proje hedeflerinin gerçek dışı belirlenmesi ve zamanında raporlama yapılmaması sık rastlanan hatalardır. Danışmanlık hizmeti almak bu hataları azaltabilir.
12. Teşviklerden maksimum fayda sağlamak için neler önerilir?
Stratejik iş planı oluşturmak, danışmanlık desteği almak, farklı destek programlarını araştırmak ve proje uygulamasını titizlikle sürdürmek başarı şansını artırır. Ayrıca kurumlarla güçlü iletişim kurmak da büyük avantaj sağlar.
